بررسی نتایج یک پژوهش جدید در زمینه منابع پروتئینی جایگزین در تغذیه طیور
افزایش هزینه نهاده‌های پروتئینی و وابستگی صنعت طیور به منابعی مانند کنجاله سویا، توجه به منابع پروتئینی جایگزین و پایدار را بیش از گذشته ضروری کرده است. در این میان، پودر لارو مگس سرباز سیاه (Black Soldier Fly Larvae Meal) با نام علمی Hermetia illucens، به‌عنوان یکی از گزینه‌های مورد توجه در تحقیقات تغذیه طیور مطرح شده است. پژوهشی با عنوان «جایگزینی کنجاله سویا با پودر لارو مگس سرباز سیاه در جیره جوجه‌های گوشتی: بررسی جامع عملکرد رشد، سلامت روده و شاخص‌های فیزیولوژیک» اثر سطوح مختلف این ماده خوراکی را بر عملکرد تولیدی، وضعیت فیزیولوژیک، پاسخ‌های ایمنی و سلامت دستگاه گوارش جوجه‌های گوشتی بررسی کرده است.
طراحی آزمایش چگونه بود؟
در این مطالعه، ۳۶۰ قطعه جوجه خروس گوشتی سویه کاب ۵۰۰ (Cobb 500) از یک‌روزگی تا ۳۵روزگی پرورش داده شدند. جوجه‌ها در مرحله آغازین، از صفر تا ۷روزگی، و مرحله رشد، از ۸ تا ۲۱روزگی، جیره‌های پایه مربوط به هر دوره را دریافت کردند. در مرحله پایانی، از ۲۲ تا ۳۵روزگی، پرندگان به شش گروه آزمایشی تقسیم شدند. در تیمارهای آزمایشی، پودر لارو مگس سرباز سیاه به‌ترتیب جایگزین صفر، ۱۰، ۲۰، ۳۰، ۴۰ و ۵۰ درصد از کنجاله سویای جیره شد. هر تیمار شامل شش تکرار و هر تکرار شامل ۱۰ قطعه جوجه بود.
شاخص‌های مورد بررسی عبارت بودند از:
عملکرد رشد و ضریب تبدیل خوراک؛
متابولیت‌های پلاسما و فعالیت تیروئید؛
وضعیت آنتی‌اکسیدانی و شاخص‌های التهابی؛
شاخص‌های ایمنی، از جمله تیتر آنتی‌بادی و تکثیر لنفوسیت‌ها؛
ویژگی‌های بافت‌شناسی روده باریک و ترکیب میکروبیوتای سکوم.
نتایج کلیدی پژوهش
۱- بهبود عملکرد تولیدی در سطوح متوسط جایگزینی
نتایج نشان داد که جایگزینی ۲۰ تا ۳۰ درصد کنجاله سویا با پودر لارو مگس سرباز سیاه، با بهبود شاخص‌های عملکردی جوجه‌های گوشتی همراه بود. در این محدوده، شاخص‌هایی مانند وزن نهایی بدن، افزایش وزن و شاخص تولید اروپایی (EPI) وضعیت مطلوب‌تری داشتند. همچنین، بهبود کارایی تبدیل خوراک در سطوح جایگزینی تا ۳۰ درصد گزارش شد. با این حال، باید توجه داشت که منظور از درصد جایگزینی در این مطالعه، سهم کنجاله سویا بود که با پودر لارو جایگزین شد؛ این مقدار لزوماً معادل درصد پودر لارو در کل جیره نیست.
۲- بهبود وضعیت آنتی‌اکسیدانی و کاهش شاخص التهابی
یکی از یافته‌های مهم پژوهش، بهبود ظرفیت آنتی‌اکسیدانی در سطوح متوسط جایگزینی بود. همچنین، غلظت اینترلوکین ۱ بتا (IL-1β)، به‌عنوان یکی از شاخص‌های مرتبط با پاسخ التهابی، در سطوح ۲۰ تا ۳۰ درصد جایگزینی کاهش یافت. این نتایج نشان می‌دهند که استفاده از پودر لارو مگس سرباز سیاه، علاوه بر اثرات احتمالی بر عملکرد رشد، می‌تواند با تغییراتی در وضعیت فیزیولوژیک و پاسخ التهابی پرندگان همراه باشد. البته برای تعیین سازوکارهای دقیق این اثرات، بررسی ترکیب مواد زیست‌فعال موجود در پودر لارو و انجام مطالعات تکمیلی ضروری است.
۳- پاسخ‌های ایمنی مطلوب‌تر در سطوح ۲۰ تا ۳۰ درصد
در این پژوهش، برخی شاخص‌های ایمنی، از جمله زنده‌مانی لکوسیت‌ها، تیتر آنتی‌بادی و تکثیر لنفوسیت‌ها، در محدوده ۲۰ تا ۳۰ درصد جایگزینی وضعیت مطلوب‌تری داشتند. این یافته از این فرضیه حمایت می‌کند که سطح جایگزینی و ترکیب جیره می‌توانند بر پاسخ ایمنی جوجه‌های گوشتی تأثیر بگذارند. با این حال، تغییر در شاخص‌های آزمایشگاهی ایمنی را نباید به‌تنهایی معادل افزایش مقاومت پرنده در برابر بیماری‌های عفونی در شرایط تجاری دانست.
۴- بهبود ویژگی‌های بافتی روده و ترکیب میکروبیوتای سکوم
از دیگر نتایج قابل توجه، بهبود ویژگی‌های بافت‌شناسی روده باریک و تغییر مطلوب‌تر ترکیب میکروبیوتای سکوم در تیمار حاوی ۳۰ درصد جایگزینی بود. سلامت روده یکی از عوامل مؤثر بر هضم و جذب مواد مغذی، عملکرد رشد و پایداری تولید در گله‌های گوشتی است. بنابراین، بررسی اثر منابع پروتئینی جایگزین بر ساختار مخاط روده و اکوسیستم میکروبی دستگاه گوارش، می‌تواند در ارزیابی ارزش تغذیه‌ای این منابع اهمیت داشته باشد. جمع‌بندی و کاربرد در صنعت طیور بر اساس نتایج این پژوهش، پودر لارو مگس سرباز سیاه در صورت استفاده در فرمولاسیون مناسب، می‌تواند بخشی از کنجاله سویای جیره پایانی جوجه‌های گوشتی را جایگزین کند. در شرایط آزمایش حاضر، جایگزینی در محدوده ۲۰ تا ۳۰ درصد با نتایج مطلوب‌تری در عملکرد تولیدی و برخی شاخص‌های سلامت همراه بود و سطح ۳۰ درصد از نظر ویژگی‌های بافت‌شناسی روده و ترکیب میکروبیوتای سکوم نیز نتایج قابل توجهی داشت.
با وجود این، پیش از استفاده تجاری از این ماده خوراکی، توجه به نکات زیر ضروری است:
ترکیب شیمیایی: تعیین پروتئین خام، اسیدهای آمینه، چربی، خاکستر و کیتین محصول؛
کیفیت پروتئین: ارزیابی قابلیت هضم اسیدهای آمینه ضروری، به‌ویژه لیزین و متیونین؛
فرمولاسیون دقیق: تنظیم جیره بر اساس انرژی قابل استفاده و اسیدهای آمینه قابل هضم، نه صرفاً پروتئین خام؛
کیفیت و ایمنی محصول: کنترل آلودگی‌های میکروبی، ترکیبات نامطلوب و یکنواختی محموله‌ها؛
اقتصاد تولید: مقایسه قیمت تمام‌شده هر واحد پروتئین قابل هضم و هزینه جیره با کنجاله سویا؛
اعتبارسنجی در شرایط فارم: ارزیابی عملکرد، ضریب تبدیل و کیفیت بستر در شرایط پرورش تجاری.
نکته مهم این است که نتایج به‌دست‌آمده در جیره پایانی و با محصول مورد استفاده در این مطالعه حاصل شده‌اند؛ بنابراین، نمی‌توان بدون بررسی بیشتر، همین سطح جایگزینی را برای تمام مراحل پرورش، انواع فرآوری پودر لارو یا شرایط تولیدی مختلف توصیه کرد.
پیام اصلی برای متخصصان تغذیه طیور: پودر لارو مگس سرباز سیاه ظرفیت قابل توجهی برای توسعه منابع پروتئینی جایگزین در صنعت طیور دارد؛ اما تعیین سطح اقتصادی و ایمن مصرف آن باید بر اساس کیفیت محصول، قابلیت هضم مواد مغذی، مشخصات جیره و نتایج عملکردی در شرایط واقعی پرورش انجام شود.
برگردان: دکتر محمد طاهری
مدیر تولید و تغذیه مرغ مادر گوشتی زنجیره تولید گوشت مرغ بهشادآفرین
منبع:
Abbas, A.O., Al-Suwailem, N.K., Alaqil, A.A., Assiri, A., Gouda, G.F., Kamel, N.N., Ebeid, T.A., Safaa, H.M. and Abdelwahab, A.A., 2026. Substitution of soybean meal with black soldier fly (Hermetia illucens) larvae meal in broiler diets: comprehensive effects on growth, gut health and physiological resilience.
بدون دیدگاه